Na de bevrijding, in de Jaren ’40 doopte de stichting Onderlinge Studentensteun het door de NSB gerunde Metropool-theater in de Roetersstraat om tot modern filmtheater. De intentie was daarbij niet beperkt tot het creëren van een verdienmodel opdat de betrokken studenten zelfstandig hun studie konden financieren. Eveneens van belang voor de oprichters was het samenstellen van een kwalitatief en vernieuwend filmaanbod. De bioscoop zou KRITERION (κρῐτήρῐον) heten. Het Oud-Griekse woord voor toetssteen paste perfect bij het beginsel dat het filmprogramma de toets der kritiek zou moeten kunnen doorstaan. 

Voor het publiek maakte het destijds overigens weinig uit wát er gedraaid werd. Iedereen wilde na de oorlogsjaren hoe dan ook graag naar de film. Het was met David Leans’ Brief Encounter (1945) – gedraaid ter viering van het eenjarig jubileum na de verwekking op 6 november 1945 – dat de gekozen koers richting de idealistische programmering van baanbrekende films definitief vorm kreeg. Maarliefst vijftien weken zou het liefdesdrama geprolongeerd worden. 

Een andere film die als keerpunt de geschiedenis in zou gaan, weliswaar niet voor Kriterion maar daarbuiten, is De Sica’s Ladri di biciclette (1948). In een aantal prominente filmproducties van eind jaren veertig bestond de behoefte van filmmakers om buiten de filmstudio de alledaagse beslommeringen van de arbeidersklasse en sociale misstanden in de samenleving op het doek te laten zien. Deze producties, met de Sica’s drama als koploper, werden onder een nieuwe stroming geschaard, het neorealismo.

De films Brief Encounter en Ladri di Biciclette laten zien dat tijdens de beginjaren van de studentenbioscoop, gelijktijdig een belangrijke periode in de filmgeschiedenis aanbrak. Dankzij het cinematografische idealisme van de beginnende kriteriërs, slaagde de bioscoop er in een pioniersrol te bemachtigen in de Nederlandse bioscoopwereld. Voor de eerste generatie naoorlogse studenten en filmliefhebbers voelde Kriterion als een dankbare plek om zich avonden te vergapen aan al dat nieuws op het doek.

Deze tekst is een fragment van de tekst over de jaren ’40 die in ons jubileum zine staat, deze zal tijdens onze jubileumviering te koop zijn aan de kassa. 

PROGRAMMA

Donderdag 4 november
17:00 Ladri Di Biciclette (1948) Meer info
21:30  Brief Encounter (1945) Meer info